Hava Değişim Katsayıları | Nedir?
Hava Debisi Seçimi Nasıl Yapılır?
Hava Debisi Hesaplama
Havalandırma, bir mahalde kirli veya kullanılmış havanın taze hava ile değiştirilmesi işlemidir. Bu işlem, iç mekan hava kalitesini iyileştirmek, nem seviyesini kontrol etmek, kokuları gidermek ve zararlı maddeleri uzaklaştırmak için yapılır. Havalandırma sistemlerinin tasarımında ve verimliliğinin değerlendirilmesinde önemli bir kavram olan “hava değişim katsayısı” ve mahallere göre havalandırma debi hesabına dair bilgileri aşağıda bulabilirsiniz:
Hava Değişim Katsayısı (ACH – Air Changes per Hour):
Hava değişim katsayısı, bir mahaldeki havanın bir saat içinde kaç kez tamamen yenilendiğini gösteren bir ölçüdür. ACH değeri, mahaldeki hava hacmi ve havalandırma sistemi tarafından sağlanan hava debisi (akış hızı) arasındaki ilişkiyi ifade eder. Yüksek ACH değerleri, daha sık hava değişimini ve dolayısıyla daha iyi hava kalitesini gösterir.
Hesaplanması:
ACH değeri aşağıdaki formülle hesaplanır:
ACH = (Hava Debisi (m³/saat)) / (Mahal Hacmi (m³))
Örnek:
- Bir odanın hacmi 50 m³ olsun.
- Havalandırma sistemi bu odaya 250 m³/saat hava sağlıyorsa,
- ACH = 250 m³/saat / 50 m³ = 5 ACH
Bu, odadaki havanın saatte 5 kez tamamen yenilendiği anlamına gelir.
İdeal ACH Değerleri:
İdeal ACH değerleri, mahal kullanım amacına, kişi sayısına, aktivite düzeyine ve iç mekan hava kalitesi gereksinimlerine göre değişir. Bazı genel örnekler:
- Konutlar: 0.5 – 1 ACH
- Ofisler: 0.5 – 2 ACH
- Okullar: 1 – 3 ACH
- Hastaneler (ameliyathaneler): 15 – 20 ACH
- Endüstriyel tesisler: 5 – 20 ACH
- Mutfaklar: 6 – 12 ACH
- Banyolar: 5 – 8 ACH
Mahallere Göre Havalandırma Debi Hesabı:
Havalandırma debisi (akış hızı), bir mahal için gerekli olan taze hava miktarını ifade eder. Bu debi, mahaldeki hava kalitesini istenen seviyede tutmak için hesaplanır. Havalandırma debisi hesaplaması için farklı yöntemler bulunmaktadır:
Mahal’e göre hava debisi hesaplama örneği:
Örneğin ; 20 mt. eninde ve 15 mt. boyunda bir boyahanemiz var, tavan yüksekliği ise 3 mt.
( Boyahanelerde hava değişim miktarımız minmum 30, maksimum 60 kez. )
Minimum hava debisi hesaplama: en x boy x tavan yüksekliği x 30 ( m2xhx30 )( 20 x 15 x 3 x 30 ) = 27,000 m3/h
Maksimum hava debisi hesaplama: en x boy x tavan yüksekliği x 60 ( m2xhx60 )( 20 x 15 x 3 x 60 ) = 54,000 m3/h
Ortalamasını bulma: 27,000m3/h + 54,000m3/h / 2 = 40,500 m3/h ( bir boyahanede ortalama hava debimiz 40,500 m3/h olacaktır )
Birim Dönüşümleri: (1 cfm = 1,7m3/h) – (1 ı/s = 3,6m3/h) – (1 mmsS = 9,8Pa) – (1m3/h = 3,600m3/sn) – ( 1kw = 1000 Watt ) – ( 1 Hp = 0,74569 Kw ) – (1 Kw = 0,371 Hp )
HAVALANDIRMA İÇİN MAHAL’E GÖRE SAAT’TE HAVA DEĞİŞİM MİKTARLARI | |
| MAHAL CİNSİ | SAATTE HAVA DEĞİŞİM SAYISI |
| FIRIN ATÖLYELERİ ( ERGİTME ve ISIL İŞLEM FIRINLARI ) | 30 – 60 |
| BOYA ATÖLYELERİ | 30 – 60 |
| İŞLEME ATÖLYELERİ | 6 – 10 |
| BANKALAR | 2 – 4 |
| OTEL BARLARI | 4 – 6 |
| ÇAMAŞIRHANELER | 20 – 30 |
| FIRINLAR | 20 – 30 |
| BÜROLAR (*) | 4 – 6 |
| KAFETERYA ve KAFETERYA BARLARI | 10 – 12 |
| KARGO AMBARLARI ( GENEL ) | 6 – 10 |
| ET,YUMURTA, v.s CİNSİNDEN YİYECEK TAŞIYAN GEMİ AMBARI | 10 – 20 |
| KANTİNLER | 4 – 6 |
| FOTOGRAF STÜDYOLARINDAKİ KARANLIK ODALAR | 10 – 15 |
| MANTARHANELER ( MANTAR YETİŞTİRİLEN MAHALLER ) | 10 – 20 |
| SİNEMALAR (*) | 10 – 15 |
| TİCARİ MUTFAKLAR veya OKUL MUTFAKLARI | 15 – 20 |
| EV MUTFAKLARI | 10 – 15 |
| KLİSELER | ½ – 1 |
| FABRİKALAR ( GENEL ) | 6 – 10 |
| DÖKÜMHANELER | 20 – 30 |
| GEMİLERDE MEYVA AMBARLARI | 20 – 30 |
| GARAJLAR ( OTO TAMİRHANELERİ ) | 6 – 8 |
| TOPLANTI SALONLARI (*) | 4 – 6 |
| HASTAHANELER | 4 – 6 |
| LABORATUARLAR | 4 – 6 |
| LAVABOLAR | 10 – 15 |
| YÜZME HAVUZLARI | 20 – 30 |
| DOMUZHANELER | 6 – 10 |
| KÜMESHANELER | 6 – 10 |
| KONUT MAHALLERİ | 1 – 2 |
| LOKANTALAR | 6 – 10 |
| ZİYAFET SALONLARI | 6 – 10 |
| BİLARDO SALONLARI | 6 – 8 |
| KAZAN DAİRELERİ | 20 – 30 |
| SINIFLAR | 2 – 3 |
| KLÜP SALONLARI | 8 – 10 |
| DANS SALONLARI (*) | 6 – 8 |
| MAKİNA DAİRELERİ | 20 – 30 |
| GEMİLERDE DİNLENME SALONLARI | 10 – 20 |
| BOYAHANELER | 30 – 60 |
| TİYATROLAR (*) | 10 – 15 |
| NOT: | |
| 8 rakamına kadar yükselen hava değişim sayıları, normal olarak insanlardan yayılan kirli ürünlerin dışarı atılmasına imkan verir. Daha büyük hava değişim sayıları ise, ılıman iklime sahip bölgelerde hem ısı miktarını hemde buharların dışarı atılmasını sağlar. Sıcak iklimli bölgelerde, hava değişim sayılarının en azından iki katına çıkartılması gerekir. | |
| (*) içinden sigara içilen mahallerde, hava değişim sayıları olarak belirtilen rakamların iki katının alınması uygundur. | |
| HAVA DEBİSİ (Q) | : | Fanın birim zamanda transfer ettiği hava miktarıdır. Yaygın olarak m³/h, m³/s veya C.F.M. birimleriyle ifade edilir. |
| 1 m³/h = 3600 m³/s | ||
| 1 C.F.M. = 1,7 m³/h | ||
| DEVİR SAYISI (N) | : | Bir dakikada statorda oluşan döner alan devridir. Yaygın olarak d/dk veya Rpm birimiyle ifade edilir. |
| BASINÇ (P) | : | Fanın kapalı bir hacim (hava kanalları gibi) içerisinden havayı transferi sırasında, birim alan için havanın maruz kaldığı ve akışa ters yönde etki eden kuvvettir. Fan karakteristik eğrilerinde Pa veya mmSS olarak ifade edilir. |
| 1 Pa = 1N/m² | ||
| 1 mmSS = 9,8 Pa | ||
| STATİK BASINÇ (Ps) | : | Hava akışının olduğu kanalda, kanalın iç duvarlarındaki sürtünme kuvveti ve kanal içine yerleştirilmiş ekipmanların (damper, susturucu, menfez, filtre gibi ) akışı engelliyici yönde etkilerinden kaynaklı birim alan üzerine etki eden kuvvetlerdir. |
| DİNAMİK BASINÇ (Pd) | : | Hava akış hızından kaynaklı birim alan üzerine etki eden kuvvettir. |
| TOPLAM BASINÇ (PT) | : | Statik ve dinamik basınçların toplamıdır. |
| PT = Ps + Pd | ||
| SES SEVİYESİ (dB) | : | Fanlar çalışma esnasında titreşimden kaynaklı etrafa ses dalgaları yayarlar. Yayılan bu ses dalgaları fandan uzaklaştıkça mesafeye bağlı olarak azalır. |
| GİRİŞ GÜCÜ (W) | : | Motorun şebekeden çektiği güçtür. Birimi W veya kW’dir. |
| 1 HP = 0,75 kW | ||
| SICAKLIK (T) | : | Sıcaklık +40°C’den fazla olmayan, yüksekliğin en çok 1450 m (dahil) olan ve bağıl nemi %95’ten fazla olmayan ortam koşulları standart ortam koşulları kabul edilir. |
| Asenkron motorların sargı yalıtımında kullanılan yalıtkan malzemelerin dayanımında en önemli etken sıcaklıktır. Uygulama da uygun yalıtkan seçimini kolaylaştırmak için standartlarda yalıtkanlar sınfına ayrılmıştır. Asenkron motor sargıları genelde B, F ve bazen H yalıtım sınıfındadır. |